جشن ملوكانه برپا گرديد و از وقايع معظمه اين سال [ 1290 ] : سفر خيريت‌اثر ، اعليحضرت شاهنشاهى خلد اللّه ملكه است به جانب فرنگستان . و چون زمان عزيمت نزديك گرديد ، سپاه ظفرپناه حاضر ركاب در خارج دروازهء دولت طهران صفها بركشيدند و ذات اقدس همايونى به بازديد آنها تشريف‌فرما گرديدند و ملفوفه فرمانى را كه خطاب به آحاد و افراد لشكر ظفراثر شرف صدور يافته بود ، جناب جلالت‌مآب حاجى ميرزا حسين خان صدر اعظم به آواز بلند ، تمامى آنها را از مضمون اين مطلع ساخت : سواد فرمان مبارك به وجه اختصار : عموم صاحب‌منصبان و افراد سربازان اردوى دار الخلافه بدانند كه عزيمت موكب همايون به ساحت فرنگستان و ملاقات سلاطين و تاجداران با عز و تمكين كه دوست و متحد هستند ، نزديك شده و امروز كه چهاردهم ماه صفر سال 1290 است ، محض ديدن شماها به اين موقع آمديم منتهاى ميل همايونى ما ترقى امور عسكريه و آسودگى شماهاست چنان كه در سنه گذشته حقوق افراد شماها به وقت خود ، بدون تأخير عايد گرديد و در آينده بدين منوال خواهد بود از مواظبت شماها در وظايف نوكرى ، خاطر همايون ما خوشنود است و به اطمينان صداقت تامه و مواظبت كامله از قاطبه عساكر منصوره داريم كه در غياب همايون ما بيشتر از پيشتر بر مدارج خدمت خود خواهند افزود و نظم مملكت را در تحت اوامر و نواهى رؤساى خود حفظ خواهند نمود ، زمان مسافرت را صرف تكميل لوازم عسكريه دولت از قبيل اسلحه و معلم خواهيم فرمود و خاطر مبارك را از ياد شماها ، فارغ نخواهيم گذاشت و در غياب همايون ما ، فرزند خود نايب السلطنه را به نيابت خودمان و رياست كليه ، مأمور فرموديم و چون صدر اعظم ملازم ركاب همايون است ، عم اكرم افخم ، معتمد الدوله را با اختيار تامه ، در نزد فرزند معزى اليه مىگذاريم ، اين فرمايشات ملوكانه را شنيده ، تخلف نورزيد - فى چهاردهم شهر صفر المظفر سنه 1290 . سواد دستخط مبارك به نواب اشرف و الا معتمد الدوله : از كمال اطمينانى كه به دولت‌خواهى و كفايت و كاردانى آن عم اكرم كامگار داريم ، زايد مىشماريم كه امورات را جزء به جزء مرقوم داريم ، آن عم كامگار را مبسوط اليد فرموديم انشاء اللّه تعالى از قرار حكم فرمان مبارك كه به كل ممالك محروسه ارسال شده است و دستور العمل مكتوبا و شفاها عنايت شده است با كمال قوت قلب ، مشغول رتق و فتق امورات دولتى و مملكتى بوده ، وقايع اتفاقيه را همه‌روزه به ما تلگراف نمايد هر كس از اوامر و نواهى شما تخلف كند قطعا به سخط پادشاهى گرفتار خواهد بود . « 1 » و روز بيست و يكم ماه صفر المظفر اين سال [ 1290 ] « 2 » : خيريت‌مآل ، با بدرقه عنايت قادر متعال موكب همايون اعلى از دار الخلافه طهران نهضت فرمود و روز دوازدهم ماه ربيع اول « 3 » اين سال شهر رشت به فر قدوم شاهنشاهى مزين گرديد و روز چهاردهم « 4 » اين ماه به

--> ( 1 ) . ر ك : خاطرات سياسى امين الدوله ، ص 36 . ( 2 ) . برابر با 20 آوريل 1873 . ر ك : سفر فرنگستان ناصر الدين شاه ، ص 1 . ( 3 ) . برابر با 10 مه 1873 . ( 4 ) . سفر فرنگستان ، ص 8 .